LEYLEK

Ben yıllardır aynı ovaya dönen leyleğim. Yolumu yalnız kanatlarım belirlemez hiçbir zaman. Ne zaman kalkacağımı önceden bilirim çoğunlukla. Nerede dinleneceğimi de dikkatlice seçerim hep. Çünkü uzun yollar rastlantıyla tamamlanmaz kolayca. Her yolculuk düzenli ve disiplinli bir ön hazırlık ister.

Doğada başarı yalnızca güçle açıklanamaz. Canlının çevresini algılayabilmesi de önemlidir. Besinin nerede bulunduğunu anlaması gerekir. Enerjisini doğru zamanda kullanması ve değişen şartlara davranışını uyarlaması gerekir. Leylek, tıpkı diğer canlılar gibi bu açıdan dikkat çekici örnekler sunmaktadır.

Beyaz leylek oldukça çeşitli besinlerle beslenebilir. Böcekler, solucanlar ve küçük memeliler tüketebilir. Balıklar, sürüngenler ve kurbağalar da avlanabilir. Beslenme biçimi çevresel koşullara göre değişebilir. Kurak dönemlerde farklı besinlere yönelebilir. Sulak dönemlerde başka kaynaklardan yararlanabilir.

Bu davranış önemli bir noktayı düşündürmektedir. Planlı olmak, değişmeden ilerlemek anlamına gelmez.

Asıl planlama, hedefi şartlarla birlikte yönetebilmektir.

Leylek besine ulaşırken çevresini sürekli değerlendirmektedir. Uygun alanları seçmek enerji kullanımını etkileyebilir. Beyaz leyleklerin beslenme uçuşları çoğunlukla yuva çevresinde gerçekleşirken, gerektiğinde daha geniş alanlara ulaşabildiği bildirilmektedir.

Problem çözmenin doğadaki başka çarpıcı örneği, sert kabuklu besinleri yüksekten bırakan kuşlardır. Birçok kuş türünün kabuklu besinleri yükseklikten bırakarak kırdığı gerçek çalışmalarda gösterilmiştir. Burada yalnızca kuvvet kullanımı bulunmamaktadır. Yükseklik, zeminin sertliği ve kabuğun dayanıklılığı sonucu değiştirmektedir. Böylece yöntem, karşılaşılan şartlara göre değişmektedir.

Burada disiplin ile problem çözme ayrılmaktadır. Disiplin, aynı hareketi sürekli tekrarlamak değildir. Sonuca ulaşana kadar süreci sürdürebilmektir. Planlama ise yalnız başlangıcı belirlemek değildir. Sonuçlardan alınan bilgiyle yöntemi yeniden düzenleyebilmektir.

Leyleklerin değişen besin kaynaklarına uyum sağlaması da benzer bir düşünceyi desteklemektedir. Beslenmenin bölgeye ve mevcut kaynaklara göre farklılaşabildiğini göstermektedir. Dolayısıyla başarılı davranış yalnız alışkanlığa dayanmaz. Çevreden gelen bilgiyi kullanmak da gerekir.

Bu açıdan doğadaki problem çözme davranışları önemli bir ilke göstermektedir:

Hedef aynı kalırken yöntem değişebilir.

Çalışma hayatında da benzer durumlar yaşanır. İnsan bazen başarısızlığı emek eksikliği sanabilir. Daha fazla çalışır, fakat sonuç değişmeyebilir. Çünkü sorun çalışma miktarında olmayabilir. Sorun kullanılan yöntemde bulunabilir.

Disiplin insanı yeniden denemeye götürür. Planlama denemenin yönünü belirlemeye yardım eder. Gözlem, yanlış yöntemi fark ettirebilir. Problem çözme ise gerektiğinde yolu değiştirebilir.

Bu nedenle başarı yalnız dayanıklılık değildir. Aynı zamanda ölçmek ve gözlemlemek gerekir. Sonucu okuyarak yöntemi değiştirmek de önemlidir.

Doğada güçlü olmak önemli olabilir. Fakat gücü doğru yerde kullanmak belirleyicidir. Bazen çözüm daha fazla uğraşmak değildir. Bazen başka bir yöntem bulmak gerekir.

Disiplin yolu devam ettirmeyi sağlar. Plan, hareketlere bir düzen kazandırır. Problem çözme ise yolu gerektiğinde değiştirir.

Bu üçü birleştiğinde çaba verimliliğe dönüşebilir.

Ama disiplinsiz bir plan, plansız bir hareket ve hareketsiz yaşam düşünülemez…